Олон улсын санхүүгийн тайлагналын стандарт (IFRS)-ын түрээслэгчдэд үзүүлэх нөлөө

Түрээсийн талаарх санхүүгийн тайланд илүү ач холбогдолтой, найдвартай мэдээлэл олж авахын тулд Нягтлан бодох бүртгэлийн стандартын олон улсын зөвлөл (IASB) " НББОУС 17 Түрээс" -ийг шинэчлэн боловсруулахаар үүрэг хүлээсэн. Стандартын зөвлөл 2016 оны 1-р сард НББОУС 17-г орлох СТОУС 16 Түрээс-ийг гаргалаa.

НББОУС-ийн 17-д заасны дагуу компаниуд үйл ажиллагааны түрээсээр санхүүжүүлсэн хөрөнгийг балансын гадуур бүртгэдэг байсан. Түрээслэгчдээс зөвхөн түрээсийн төлбөрийг түрээсийн хугацааны турш шулуун шугамаар тооцон бүртгэдэг байсан.

Аж ахуйн нэгжийн санхүүгийн байдалд түрээс нөлөө үзүүлэх цорын ганц тохиолдол нь түрээсийн хугацаанд түрээсийн төлбөр хуримтлагдсан эсвэл түрээсийн гэрээнд түрээсийн урамшуулал багтсан байх тохиолдлууд байна. Санхүүгийн байдалд үзүүлэх нөлөө нь бас бага байх болно.

Түрээслэгчээс үйл ажиллагааны түрээсийн талаар хийх ирээдүйн төлбөрийг санхүүгийн тайлангийн тодруулга хэсэгт тодруулахыг шаарддаг хэдий ч НББОУС 17-д заасан нягтлан бодох бүртгэлийн хандлага нь санхүүгийн жилийн эцэс дэх санхүүгийн байдалд үнэн зөвөөр нөлөөлдөггүй байсан.

Хэрэв түрээсийн гэрээний дагуу ирээдүйн төлбөрийг байгууллагын санхүүгийн байдлын тайланд хүлээн зөвшөөрсөн бол энэ нь тухайн байгууллагын төлбөрийн чадвар, хөрвөх чадварт сөргөөр нөлөөлж болзошгүй юм. Байгууллага санхүүгийн байдлыг тайланд тусгаагүй орлогыг бий болгоход ашигласан тул хөрөнгийн өгөөжийг тэгшитгэдэг.

Энэ нь хөрөнгө оруулагчдад аж ахуйн нэгжүүдийг харьцуулах эсвэл тухайн байгууллагын санхүүгийн тайланд үндэслэн шийдвэр гаргахад хүндрэл учруулдaг.

Эдгээрээс шалтгаалж СТОУС 16-г шинээр боловсруулж, баталсан. 

Хүлээн зөвшөөрөлт

СТОУС 16 Түрээс–ийн дагуу түрээслүүлэгчийн санхүүгийн тайланд санхүүгийн түрээсийн болон үйл ажиллагааны түрээсийн нягтлан бодох бүртгэлийн хооронд ялгаа байхгүй

For both leases, the lessee would recognise a right of use asset and a corresponding lease liability, thus bringing the asset and the financing thereof on to the statement of financial position.

Богино хугацааны түрээс (12 сараас бага хугацаагаар түрээслэх), эсвэл бага үнэ цэн бүхий хөрөнгө (шинэ өртөг нь 5,000 доллартой тэнцэх хөрөнгөтэй) түрээслэх тохиолдолд түрээслэгчдийн хувьд стандартын заалтаас чөлөөлөгдөх хөнгөлөлт бий болно. Эдгээр түрээсийн хувьд НББОУС 17-д заасны дагуу үйл ажиллагааны түрээсийн бүртгэлийг ашиглаж болно.

Анхдагч хэмжилт

Хөнгөлөлтөд хамрагдахгүй түрээсийн хувьд түрээслэгч түрээсийн үед түрээсийн үүрэг, хариуцлагыг хүлээн зөвшөөрөх ёстой. Энэхүү өр төлбөрийн үнэ цэн нь тухайн өдрийн байдлаар төлөгдөөгүй өр төлбөрийн өнөөгийн үнэ цэн байна. Дискаунтчилахад ашиглах хувь хэмжээ нь түрээсийн төлбөрийн өнөөгийн үнэ цэнэ ба үндсэн хөрөнгийн бодит үнэ цэнэ, анхны шууд зардалтай тэнцэх баталгаагүй үлдэгдэл үнэ зэргийг харуулсан хүү юм.

Xөрөнгийг aшиглах эрхийг түрээсийн эхлэлийн өдөр хүлээн зөвшөөрөх ёстой. Түрээсийн ашиглах эрхийн үнэ цэнийг дараах байдлаар тооцно:

• түрээсийн өр төлбөрийн үнэ цэнэ;
• түрээс эхлэхээс өмнө буюу өмнө хийгдсэн аливаа түрээсийн төлбөр;
• эхэнд гарсан бусад шууд зардлууд

Дараа үеийн хэмжилт

Анхны хэмжилтийн дараа хөрөнгийн ашиглах эрхийг хуримтлагдсан элэгдэл болон хуримтлагдсан үнэ цэнийн бууралтыг хассан өртгийн загварын дагуу хэмжинэ. Аж ахуйн нэгжүүд хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгө эсвэл үндсэн хөрөнгийн шалгуурыг хангасан тодорхойлогдох хөрөнгийн хувьд хөрөнгийн ашиглалтын эрхийг НББОУС 40 Хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгө эсвэл НББОУС 16 Үндсэн хөрөнгө–ийн дагуу дахин үнэлгээний загвараар хэмжиж болно.

Элэгдэл нь НББОУС-ийн 16 Үндсэн хөрөнгө–ийн шаардлагыг хангасан байх ёстой. Түрээсийн хугацаа дуусах үед хөрөнгийг худалдаж авах сонголтыг багтаагаагүй бол элэгдүүлэх хугацааг түрээсийн хугацаагаар тооцох ёстой бөгөөд энэ сонголтыг тухайн байгууллага хэрэгжүүлнэ гэсэн үндэслэлтэй байна. Энэ тохиолдолд элэгдүүлэх хугацаа нь түрээсийн хугацаанаас урт байхаас үл хамааран хөрөнгийн ашиглалтын хугацаа болно.

Нөгөө талаар түрээсийн өр төлбөрийг дараа нь дараах байдлаар тооцоолно.

• анхны өртөг, нэмэх;
• хүүгийн төлбөр, бага;
• төлсөн түрээсийн төлбөр.

Түрээсийн хугацааг өөрчлөх, түрээсийн төлбөрийг өөрчлөх гэх мэт түрээсийн гэрээнд өөрчлөлт оруулах нь өмч хөрөнгийн ашиглалтын эрхийн үнэ болон түр хүлээн авсны дараа түрээсийн үүрэг, хариуцлагад нөлөөлж болзошгүй юм.

Санхүүгийн байдлын тайланд үзүүлэх нөлөө

Ашиглах эрхтэй хөрөнгө ба түрээсийн өр төлбөрийг хэмжих аргa зөрүүтэй байдлаас шалтгаалж тайлангийн өдөр тус бүр адил үнэлэгдэхгүй байх, тухайн байгууллагын цэвэр хөрөнгийн үнэлгээнд эерэг эсвэл сөрөг нөлөө үзүүлж болно.

Хэдийгээр СТОУС 16 нь ижил төстэй аж ахуйн нэгжүүдийн санхүүгийн тайланг харьцуулах боломжийг хөрөнгө оруулагчдад аж ахуйн нэгжийн санхүүгийн байдлыг илүү үнэн зөв, нарийвчлалтай илэрхийлэх боломжийг олгодог боловч тэдгээрийн санхүүгийн үзүүлэлтүүдэд сөрөг нөлөөлөл учруулж болзошгүй байдалд хүргэдэг тул аж ахуйн нэгжүүд тийм ч таатай хүлээж авдаггүй.

СТОУС 16 нь 2019 оны 1-р сарын 1-ээс эхлэх эсвэл түүнээс хойших санхүүгийн жилүүдэд хүчин төгөлдөр мөрдөгдөх ёстой. 2019 оны 12-р сарын 31-ний өдрөөр санхүүгийн тайлант үе нь дуусгавар болох аж ахуйн нэгжүүд түрээсийн гэрээндээ СТОУС 16-г зайлшгүй мөрдөх ёстой.